Ana sayfa  Annelik  Elsanatları  Haberler  Magazin Dünya  Magazin Türkiye       

Moda  Ressamlar  Seramik  Tiyatro Sinema  Yazılar  Yemekler 

 

Magazin

Suç Dosyaları

Gazete Manşetleri

Tarihte Bugün Arşiv: Temmuz A

ğustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart  Nisan Mayıs 

1-15 Ocak

16-31 Ocak

1-15 Şubat

15-28 Şubat

1-15 Mart 16-31 Mart 1-15 Nisan 16-30 Nisan 1-15 Mayıs 15-31 Mayıs 1-15 Haziran 15-30 Haziran  

Grafik Saati

Tarihte bugün: 18 Mayıs

İranlı şair, filozof ve matematikçi Ömer Hayyam 1048 yılında hayata merhaba dedi.

Giyaseddin Ebu'l Feth Bin İbrahim El Hayyam, İran'ın Nişabur kentinde, bir çadırcının oğlu olarak doğdu. Çadırcı anlamına gelen soyadını babasının mesleğinden aldı. Fakat soyadının çok ötesinde işlere imza attı.

Yaşadığı dönemde İbn-i Sina'dan sonra Doğu'nun yetiştirdiği en büyük bilgin olarak kabul edildi. Tıp, fizik, astronomi, cebir, geometri ve matematikte önemli çalışmaları olan Hayyam için zamanının bütün bilgilerini bildiği söylenirdi.

Herkesten farklı olarak yaptığı çalışmaların çoğunu kaleme almadı, oysa ismini çokça duyduğumuz teoremlerin isimsiz kahramanı oldu. Elde bulunan ender kayıtlara dayanılarak Hayyam'ın çalışmaları şöyle sıralanabilir:

Yazdığı bilimsel içerikli kitaplar arasında 'Cebir ve Geometri Üzerine', 'Fiziksel Bilimler Alanında Bir Özet', 'Varlıkla İlgili Bilgi Özeti', 'Oluş ve Görüşler', 'Bilgelikler Ölçüsü', 'Akıllar Bahçesi' yer alır.

En büyük eseri 'Cebir Risaliyesi'dir. 10 bölümden oluşan bu kitabın dört bölümünde kübik denklemleri incelemiş ve bu denklemleri sınıflandırmıştır. Matematik tarihinde ilk kez bu sınıflandırmayı yapan kişidir.

Hayyam cebiri, sayısal ve geometrik bilinmeyenlerin belirlenmesini amaçlayan bilim olarak tanımlıyordu. Matematik bilgisi ve yeteneği zamanın çok ötesindeydi ve denklemlerle ilgili başarılı çalışmalar yaptı.

Nitekim, 13 farklı üçüncü dereceden denklem tanımladı. Denklemleri çoğunlukla geometrik metod kullanarak çözdü ve bu çözümleri zekice seçilmiş konikler üzerine dayandırdı.

Bu kitabında iki koniğin arakesitini kullanarak üçüncü dereceden her denklem tipi için köklerin bir geometrik çizimi bulunduğunu belirtti ve bu köklerin varlık koşullarını tartıştı.

Bunun yanısıra binom açılımını da buldu. Binom teoerimini ve bu açılımdaki katsayıları bulan ilk kişi olduğu düşünülmektedir. Pascal üçgeni diye bildiğimiz şey aslında bir Hayyam üçgenidir.

Öğrenimi tamamlayan Ömer Hayyam kendisine bugünlere kadar uzanacak bir ün kazandıran 'Cebir Risaliyesi'ni ve 'Rubaiyat'ı Semerkant'ta kaleme aldı. Dönemin üç ünlü ismi Nizamülmülk, Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam bu şehirde bir araya geldi.

Dönemin hakanı Melikşah, adı devlet düzeni anlamına gelen ve bu ada yakışır işler yapan veziri Nizamülmülk'e çok güvenirdi. Ömer Hayyam ile ilk kez Semerkant'ta tanışan Nizamülmülk onu İsfahan'a davet etti.

Buluştuklarında Hayyam'a devlet rüyasından bahsetti ve hayalinin gerçekleşmesi için yardım istedi. Fakat Hayyam devlet işlerine karışmak istemedi ve teklifini geri çevirdi. 4 aralık 1131'de doğduğu yer olan Nişabur'da hayata veda etti.

Zamanında bir bilgin olarak ün kazanan Ömer Hayyam'ın edebiyat tarihindeki yerini sağlayan, sonraki yüzyılarda da İslam dünyasının en büyük şairlerinden biri olarak anılmasına yol açan 'Rubaiyat'ıdır ('Dörtlükler').

Ömer Hayyam, İran ve Doğu edebiyatında rubai türünün kurucusu sayılır. Sonraları aralarına başkalarının eserleri de karışan bu rubailer 200 kadardır. Dörtlüklerinde kolay anlaşılan, yumuşak, akıcı, açık bir dil kullanır. Gerçekçidir.

Yaşayıp gördüklerini, çevresinden, zamanın gidişinden aldığı izlenimleri yapmacığa kapılmaksızın, olduğu gibi dile getirir. Şiirinde zamanın haksızlıkları, softalıkları, akıl almaz saçmalıkları ince, alaylı, iğneleyici bir dille yerilir.

Ona göre, gerçek olan yaşanandır, dünyanın ötesinde ikinci bir dünya yoktur. İnsan, yaşadıkça gerçektir, gerçek ise yaşanandır. En şaşmaz ölçü akıl ve sağduyudur. İnsan bir akıl varlığıdır. Gerçeğe ancak akıl yolu ile ulaşılabilir.

Dörtlüklerinin konusu aşk, şarap, dünya, insan hayatı, yaşama sevinci, içinde bulunduğumuz geçici dünyanın tadını çıkarma gibi insanla sıkı bir bağlantı içinde bulunan gerçek eylem ve davranışlardır.

Şiirlerinde işlediği konulara, çokluk felsefe açısından bakar. Aşk, sevinç, hayatın tadını çıkarma, Hayyam'a göre vaz geçilmez insan duygularıdır, insan hayatının ana dokusu bunlarla örülüdür.

Bazı dörtlüklerinde filozofça derin bir sezgi, açık bir sevgi, gösterişten, aşırılıktan uzak bir yaşama anlayışı görülür. Hayyam kendisinden sonra gelen pek çok şairi etkilemiş, rubai alanında tek örnek olarak benimsenmiştir.

Hayyam'ın dörtlüklerinden birkaç örnek

Şu olan biten varya boş ver ona
Taş yağsın isterse çok sürmez
Dakka şaşma dakka yaşamaya bak
Ne geçmişi düşün ne gelecekten kork

Ben olmayınca bu güller, bu serviler yok.
Kızıl dudaklar, mis kokulu şaraplar yok.
Sabahlar, akşamlar, sevinçler, tasalar yok.
Ben düşündükçe var dünya, ben yok o da yok.

Uyumuşum; rüyamda akıllı bir insan
Dedi: Sevinç gülü açmaz uykuda, uyan;
Ne işin var bu ölüme benzer ülkede?
Kalk, şarap iç, sonsuz uykulara dalmadan.

Gerçeği bilemeyiz madem, ne yapsak boş;
Ömür boyu kuşku içinde kalmak mı hoş?
Aklın varsa kadehi bırakma elden
Bu karanlıkta ha ayık olmuşsun, ha sarhoş.

Şarap güllere çevirsin sabahımızı;
Çalalım yere şan şeref külahımızı;
Nemize gerek bizim uzun dilekler,
Uzun saçlar, çalgılar sarsın havamızı.

Benim yasam artık şarap, çalgı, eğlenti;
Dinim dinsizlik, bıraktım her ibadeti;
Nişanlım dünyaya: Ne çeyiz istersin, dedim:
Çeyizim,senin gamsız yüreğmüzik, dedi.

Kim demiş haram nedir bilmez Hayyam?
Ben haramı helalı karıştırmam:
Seninle içilen şarap helaldir,
Sensiz içtiğimiz su bile haram.

Günün diğer önemli olayları

1804: Napoleon Bonaparte, Fransa İmparatoru ilan edildi.
1871: Paris Komünü eşit işe eşit ücret verilmesini kabul etti.
1872: İngiliz filozof ve matematikçi, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, barış hareketi lideri Bertrand Russel doğdu.
1897: ABD'li film yönetmeni Frank Capra hayata merhaba dedi.
1898: Şair Faruk Nafiz Çamlıbel, İstanbul'da doğdu.
1929: Suşehri'nde 6.1 büyüklüğünde bir deprem meydana geld: 64 kişi öldü.
1943: Adolf Hitler müttefiki İtalya'nın teslim olmaya yönelmesi üzerine Alaric Operasyonu'nu başlatarak İtalya'nın Alman ordularınca istilası emrini verdi.
1968: Fransa'da mayıs ayaklanması sürüyor. Devlet Başkanı de Gaulle Romanya'daki ziyaretini beklenenden 12 saat önce bitirerek ülkesine döndü. Sinemacılar Cannes Film Festivali'ni işgal etti. Önde gelen Fransız film yönetmenleri eserlerini yarışmadan çekti, jüri istifa ederek festivali sona erdirdi.
1974: Hindistan, Pokhran eyaletindeki Racastan Çölü'nde ilk nükleer silah denemesini başarıyla gerçekleştirdi.
1976: Başbakan Süleyman Demirel'in hayali mobilya ihracatı suçundan tutuklu yeğeni Yahya Demirel, Zonguldak Ağır Ceza Mahkemesi tarafından tahliye edildi.
1976: TRT'nin ilk spikerlerinden Zafer Cilasun 37 yaşında Ankara'da yaşamını yitirdi.
1986: Çernobil Nükleer Santrali'ndeki patlamanın ardından Atom Enerjisi Komisyonu Başkanı Prof. Ahmet Yüksel Özemre, "radyasyonda endişe edilecek bir şey yok" dedi.
1987: İstanbul'da ilk deniz otobüsleri işlemeye başladı. İlk seferler Bostancı-Kabataş arasında yapıldı.
1995: Gazi Mahallesi olaylarını protesto gösterisi sırasında gözaltına alınan ve bir daha haber alınamayan Hasan Ocak'ın Altınşehir Mezarlığı kimsesizler bölümüne gömüldüğü ortaya çıktı.
1996: Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e, İzmit'te İbrahim Gümrükçüoğlu tarafından suikast girişiminde bulunuldu. Demirel, olaydan yara almadan kurtuldu. Koruma Müdürü Şükrü Çukurlu kolundan, bir gazeteci ise ayağından yaralandı.
1997: Milliyetçi Hareket Partisi kurultayında kavga çıktı. Kurultay, hakim kararıyla bir ay ertelendi.
2000: Doç.Dr. Bahriye Üçok'un katledilmesinde kullanılan pakette tespit edilen parmak izinin, Umut Operasyonu çerçevesinde yakalanan Ferhan Özmen'e ait olduğu belirlendi.
2003: Türkiye'nin ilk özel rakı fabrikasının temeli, İzmir'in Menderes ilçesi Tekeli beldesinde atıldı.

Tarihte bugün Arşivi

Ocak

Şubat

Mart

Nisan

Mayıs

Haziran

Temmuz

Ağustos

Eylül

Ekim

Kasım

Aralık

1 Mayıs

2 Mayıs

3 Mayıs

4 Mayıs

5 Mayıs

6 Mayıs

7 Mayıs

8 Mayıs

9 Mayıs

10 Mayıs

11 Mayıs

12 Mayıs

13 Mayıs

14 Mayıs

15 Mayıs

16 Mayıs

17 Mayıs

18 Mayıs

19 Mayıs

20 Mayıs

21 Mayıs

22 Mayıs

23 Mayıs

24 Mayıs

25 Mayıs

26 Mayıs

27 Mayıs

28 Mayıs

29 Mayıs

30 Mayıs

31 Mayıs

Ziyaretçi Sayacı
Gizlilik Politikası